Thực tế thời gian gần đây cho thấy, các hoạt động giả mạo, bôi nhọ, xuyên tạc công tác nhân sự Đại hội XIV của Đảng, cũng như các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, ngày càng được triển khai tinh vi trên không gian mạng. Đây không đơn thuần là biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức thông tin, mà là biểu hiện của âm mưu chống phá có tính toán, nhằm tác động vào tư tưởng xã hội, gây dao động niềm tin của Nhân dân, ảnh hưởng đến sự ổn định chính trị – xã hội.
KHI CÔNG NGHỆ BỊ LỢI DỤNG ĐỂ BÓP MÉO HIỆN THỰC
Trong lịch sử, sự thật luôn gắn với hiện thực khách quan, có thể được kiểm chứng thông qua chứng cứ, nhân chứng và dấu vết vật chất. Việc tạo dựng một thông tin giả mạo đủ sức thuyết phục từng là quá trình phức tạp, dễ lộ sơ hở. Thế nhưng, với sự xuất hiện của AI tạo sinh, quy luật đó đang bị đảo lộn.
Ngày nay, chỉ bằng vài thao tác kỹ thuật, các đối tượng xấu có thể tạo ra hàng loạt nội dung giả mạo với hình thức chỉn chu, lập luận chặt chẽ, thậm chí có trích dẫn, dẫn nguồn nhằm tạo cảm giác đáng tin cậy. Hình ảnh không cần máy ảnh, video không cần sự kiện có thật, giọng nói không cần sự hiện diện của người thật – tất cả đều có thể được dựng lên một cách tinh vi. Khi chi phí sản xuất nội dung giả gần như bằng 0, tốc độ phát tán trở thành công cụ nguy hiểm nhất, khiến xã hội khó kịp thời kiểm chứng và phản ứng.
Đặc biệt, công nghệ deepfake (nội dung giả mạo chân thực bằng trí tuệ nhân tạo) bị lợi dụng để giả mạo phát ngôn, cắt ghép hình ảnh lãnh đạo, xuyên tạc nhân sự trong các thời điểm nhạy cảm về chính trị. Những hành vi này không chỉ xâm phạm uy tín cá nhân, mà còn nhằm làm rối loạn môi trường thông tin, tạo tâm lý nghi ngờ, hoang mang trong xã hội. Bản chất của vấn đề không dừng ở kỹ thuật, mà là tác động trực tiếp đến nền tảng tư tưởng và niềm tin chính trị.
THAO TÚNG NHẬN THỨC – THỦ ĐOẠN NGÀY CÀNG TINH VI
Nguy hiểm hơn tin giả đơn lẻ là các chuỗi nội dung được tổ chức bài bản, có chiến lược dẫn dắt nhận thức. Thay vì bịa đặt hoàn toàn, nhiều đối tượng sử dụng cách thức “lấy thật pha giả”, trích dẫn đúng một phần sự thật nhưng cố tình tách khỏi bối cảnh, gán ghép động cơ, suy diễn hệ quả nhằm hướng công chúng tới kết luận sai lệch.
Thủ đoạn phổ biến gồm: cắt xén thông tin khỏi ngữ cảnh tổng thể; khơi gợi cảm xúc tiêu cực như phẫn nộ, lo âu, nghi ngờ để làm suy giảm năng lực phân tích lý trí; và tạo cảm giác “đồng thuận xã hội” thông qua hệ thống tài khoản ảo bình luận, chia sẻ đồng loạt. Người tiếp nhận dễ rơi vào trạng thái tưởng rằng mình đang tiếp cận góc nhìn khách quan, trong khi thực chất bị dẫn dắt theo kịch bản đã được thiết kế sẵn.
Nhiều vụ việc xuyên tạc chủ trương, chính sách lớn thời gian qua đã vận dụng chính những kỹ thuật này. Nội dung thường khoác lên vỏ bọc “phản biện”, “đặt vấn đề”, song thực chất là gieo rắc nghi ngờ, làm méo mó cách hiểu về sự thật. Sự bào mòn niềm tin không diễn ra ồn ào, mà âm thầm, kéo dài, gây tác động sâu rộng đến tâm lý xã hội.
Trong điều kiện chiến tranh thông tin hiện đại, tấn công vào nhận thức có thể tạo ra hệ quả lâu dài hơn bất kỳ đòn tấn công vật chất nào. Khi hệ giá trị bị hoài nghi, sức đề kháng tinh thần của xã hội sẽ suy yếu.
BÁO CHÍ CHÍNH THỐNG VÀ TRÁCH NHIỆM DẪN DẮT DƯ LUẬN
Không thể kỳ vọng loại bỏ hoàn toàn thông tin sai lệch trong xã hội số. Điều quan trọng là tăng cường năng lực tự bảo vệ của cộng đồng và vai trò dẫn dắt của hệ thống truyền thông chính thống. Khoảng trống thông tin, phản hồi chậm trễ hoặc thiếu chiều sâu là điều kiện để tin đồn phát triển.
Thực tiễn chứng minh, khi các vụ việc được thông tin kịp thời, minh bạch, có phân tích rõ ràng về bối cảnh và bản chất, thì luận điệu xuyên tạc khó có cơ hội lan rộng. Ngược lại, sự im lặng hoặc phát ngôn chung chung dễ bị lợi dụng để suy diễn, thổi phồng. Vì vậy, báo chí không chỉ dừng ở nhiệm vụ đưa tin, mà cần giải thích chính sách, làm rõ vấn đề, vạch trần động cơ xuyên tạc, giúp công chúng hiểu đúng và tin đúng.
Niềm tin xã hội không hình thành từ những khẩu hiệu, mà được bồi đắp bằng thông tin chính xác, minh bạch và nhất quán. Khi người dân còn tin vào nguồn tin chính thống, xã hội còn giữ được khả năng tự điều chỉnh trước các làn sóng thông tin sai lệch.
HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ – KIỂM SOÁT RỦI RO TỪ AI
Việc Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo thể hiện bước đi chủ động trong quản lý một lĩnh vực công nghệ mới có tác động sâu rộng. Luật không chỉ khuyến khích đổi mới sáng tạo, mà còn đặt ra cơ chế phân loại rủi ro, yêu cầu minh bạch và xác lập trách nhiệm pháp lý đối với chủ thể phát triển, sử dụng AI.
Nguyên tắc xuyên suốt là: công nghệ không thể đứng ngoài khuôn khổ pháp luật. Khi AI bị lợi dụng để giả mạo, xuyên tạc, xâm hại lợi ích quốc gia hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, phải có chủ thể chịu trách nhiệm. Đây là nền tảng quan trọng để phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi lợi dụng công nghệ nhằm chống phá, gây mất ổn định xã hội.
BẢO VỆ SỰ THẬT – BẢO VỆ TƯƠNG LAI PHÁT TRIỂN
Đấu tranh với thao túng nhận thức trong kỷ nguyên AI đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể: kết hợp thông tin chủ động, phát huy vai trò báo chí chính thống, nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tiếp nhận và chia sẻ thông tin, đồng thời hoàn thiện thể chế pháp luật phù hợp với thực tiễn công nghệ mới.
Trong một thế giới mà công nghệ có thể tái tạo gần như mọi hình ảnh và âm thanh, điều giữ cho xã hội vững vàng không phải là thuật toán, mà là sự kiên định với sự thật và niềm tin vào hệ giá trị chung. Sự thật cần được bảo vệ bằng hành động cụ thể, bằng kỷ luật thông tin và bằng bản lĩnh chính trị vững vàng.